De paradox tot 2024
Tot 2024 stond de discussie over digitale autonomie vooral in het teken van een paradox. De Europese Commissie en nationale regeringen, waaronder die van Nederland, spraken de ambitie uit om een sterke Europese techsector op te bouwen. Tegelijkertijd ontbrak het aan bereidheid om te investeren of gedragsverandering te stimuleren. De impliciete boodschap was: “Laat de markt eerst zelf maar een alternatief voor AWS of Microsoft bouwen. Daarna zien we wel of we zaken willen doen.” Zoals Bert Hubert begin 2024 treffend stelde: “Je kunt niet even een IKEA uit het niets bouwen.” De urgentie ontbrak en hoewel de risico’s van afhankelijkheid van de VS werden erkend, golden ze nog niet als probleem. Zo schatte het NCSC de kans klein dat Amerikaanse autoriteiten via de CLOUD Act daadwerkelijk Nederlandse data zouden opvragen.
Kantelpunt in 2024
De situatie veranderde drastisch in 2024. In Nederland kwam het debat op gang na het besluit van SIDN om een deel van het DRS-systeem onder te brengen bij AWS. Kamervragen en de initiatiefnota “Wolken aan de Horizon” van Kamerleden Kathmann en Six-Dijkstra brachten het onderwerp in een stroomversnelling. Ook de snelle opkomst van AI en de constatering dat Europa hierin achterop raakt, droegen bij aan de bewustwording. Er kwam een brede maatschappelijk discussie op gang in de media, de politiek, de industrie en de overheid zelf. Wij leverden met het Whitepaper Digitale Soevereiniteit een inhoudelijke bijdrage aan dit maatschappelijke debat.
Geopolitieke schok: Trump herkozen
De herverkiezing van Donald Trump was wellicht de grootste katalysator. De geopolitieke houding van de VS veranderde zodanig ingrijpend dat, binnen een paar maanden, zelfs uitgesproken pro-Amerikaanse stemmen in politiek en overheid niet langer om de risico’s heen konden. De vanzelfsprekende vriendschap met “de grote broer” was plotseling niet meer vanzelfsprekend.
Actie!
Normaal gesproken reageren overheden traag en vooral ook reactief maar de respons in Nederland en andere EU-landen was nu opvallend snel. In juni presenteerde de staatssecretaris voor Digitale Zaken de Nationale Digitaliseringsstrategie (NDS) en in het najaar ging de NDS-raad van start. Een jaar geleden leken gesprekken tussen overheid en sector over een gezamenlijke roadmap nog toekomstmuziek maar inmiddels hebben de eerste bijeenkomsten plaatsgevonden. Wat ooit een roep in de woestijn was, is nu mainstream. Kijk maar op LinkedIn: menig tijdlijn staat vol berichten over digitale autonomie.
Gevaar van versnippering
Toch brengt deze snelle groei ook risico’s met zich mee. Er zijn inmiddels zoveel initiatieven dat versnippering dreigt en juist op het moment dat intensieve samenwerking op dit onderwerp essentieel is. Het is daarom van belang de discussie te structureren en gezamenlijke doelen te definiëren.
Vragen die nog beantwoord moeten worden
Hoewel er consensus is over het einddoel, namelijk minder afhankelijkheid van de VS en Big Tech, blijven veel vragen toch onbeantwoord:
- Moeten we volledig overstappen op open source?
- Hoe ziet een gebalanceerde cloudstrategie eruit?
- Welke standaarden bepalen wat ‘soeverein’ is?
- Hoe vinden organisaties de juiste leveranciers?
- Hoe diep moet soevereiniteit in de technische stack gaan, bijvoorbeeld tot aan de hardware en housing?
- Waarin moet de sector investeren?
- Wat is de rol van overheid en politiek?
Deze complexe vragen vergen de komende twaalf maanden serieuze aandacht.
De rol van Dutch Cloud Community
Wij blijven onszelf pragmatisch en positief inzetten. We brengen partijen samen, signaleren obstakels en bieden oplossingen. Met de website dutch-alternatives.nl helpen we Nederlandse aanbieders vindbaar te maken. De site groeit gestaag; iedereen mag bedrijven toevoegen, ook zonder dat je lid bent van onze branchevereniging. Daarnaast praten we mee met de NDS-raad en lanceren we in januari een keurmerk voor soevereine bedrijven: een praktische inkoophulp voor organisaties die (een deel van) hun diensten lokaal willen afnemen, of bepaalde data liever niet meer in een Amerikaanse cloud willen hebben. We adviseren overheden en bedrijven en zijn beschikbaar als sparringpartner voor iedereen die zoekt in dit complexe veld.
Hoopvol vooruitzicht
Hoewel er nog veel moet gebeuren, zijn wij optimistisch. De ontwikkelingen van de afgelopen 18 maanden zijn sneller en verder gegaan dan verwacht. Bedrijfsleven en overheid tonen betrokkenheid en inzet. Met samenwerking en doorzettingsvermogen kunnen we de uitdagingen aan.
Wij kijken uit naar dit nieuwe jaar!
