De overheid heeft duidelijke ambities uitgesproken om het beleid te veranderen richting meer digitale autonomie. Tegelijkertijd blijft de uitvoering achter bij deze intenties. Concrete keuzes, zoals de voorgenomen verlenging van het DigiD-contract met Solvinity, onderstrepen deze kloof. Dutch Cloud Community roept het kabinet en de staatssecretaris te kiezen voor onderbrenging bij Nederlandse partijen. De kans om de koers te wijzigen/ corrigeren is er nog…benut die!
Duidelijke wens, toch andere uitvoering
Nederland staat op een kruispunt. Het urgente politieke en maatschappelijke dossier rond digitale autonomie is in een fase gekomen waarin daadwerkelijk stappen nodig zijn. De vraag wie controle heeft over onze data, systemen en digitale infrastructuur raakt alles: van de Belastingdienst tot de gezondheidszorg en van gemeentelijke dienstverlening tot nationale veiligheid.
De afhankelijkheid blootgelegd
De toegenomen urgentie komt niet uit de lucht vallen. Als de geopolitieke verhoudingen veranderen kan dat directe gevolgen hebben voor Nederland. Veel cruciale processen zijn gedigitaliseerd en afhankelijk van een klein aantal (Amerikaanse) leveranciers.
Dat dit geen theoretisch risico is blijkt uit een rapport van de Algemene Rekenkamer. Begin 2025 waarschuwde zij dat de overheid onvoldoende zicht heeft op haar cloudafhankelijkheid. Bij twee derde van de onderzochte diensten ontbrak zelfs een verplichte risicoanalyse.
Daarbovenop werd duidelijk dat internationale wetgeving grote impact heeft. Wetten zoals de CLOUD Act en FISA 702 maken dat data die fysiek in Nederland staat, juridisch toch toegankelijk is voor buitenlandse autoriteiten.
Van signaal naar beleid
De politiek heeft gereageerd. In 2025 werd digitale soevereiniteit concreter beleid. Overheden gingen van abstracte concepten naar concrete eisen, waarbij duidelijk werd dat het niet alleen om technologie gaat, maar ook om governance en organisatie. Een belangrijke stap was de vaststelling van de nationale visie op digitale autonomie en soevereiniteit. Deze richt zich op strenger cloudbeleid, open standaarden, investeren in kennis en Europese samenwerking. Het coalitieakkoord van 2026 zet deze lijn door. De ambitie om minder afhankelijk te zijn van Big Tech is expliciet. Digitale autonomie wordt uitgangspunt, met plannen voor een Nederlandse Digitale Dienst die regie en doorzettingsmacht krijgt.
De kloof tussen ambitie en werkelijkheid
Toch blijft de kloof tussen beleid en praktijk groot. Zo is er kritiek op de keuze van overheidsdiensten om IT onder te brengen bij Microsoft, juist op een moment dat er momentum was voor autonome oplossingen. Ook ontbreekt het vaak aan financiële onderbouwing. Grote ambities worden uitgesproken, maar concrete budgetten blijven uit. Experts waarschuwen hoe diep de afhankelijkheid al zit. Systemen functioneren soms niet meer zonder Amerikaanse cloudproviders. Dit heeft geleid tot voorstellen voor ‘digitale stresstests’: wat gebeurt er als deze diensten wegvallen?
Echte autonomie en vereisten
Digitale autonomie gaat verder dan locatie van data. Het draait om controle, zeggenschap en juridische onafhankelijkheid. Volledige onafhankelijkheid is niet realistisch, maar grip op kritieke infrastructuur wel. Gevoelige data moeten daarom onder Europese wetgeving vallen om publieke waarden te beschermen en daarom wordt ook op Europees niveau gewerkt aan alternatieven, zoals samenwerkingen op het gebied van cloud, AI en cybersecurity.
2026: van visie naar uitvoering
Na jaren van bewustwording en beleidsvorming moet 2026 het jaar van realisatie worden. De overheid werkt toe naar een autonome cloudomgeving, mogelijk als ecosysteem van samenwerkende leveranciers. Digitale autonomie is geen eindpunt, maar een continu proces en de grote vraag is nu: worden ambities daadwerkelijk vertaald naar concrete keuzes, investeringen en technische oplossingen?
DigiD als voorbeeld
De situatie rond DigiD laat zien hoe complex digitale soevereiniteit in de praktijk is. Er is sprake van een conflict rondom de mogelijke overname van Solvinity, de beheerder van DigiD, door het Amerikaanse bedrijf Kyndryl. Interne waarschuwingen wijzen op serieuze risico’s zoals de mogelijke toegang tot gevoelige gegevens en de invloed van buitenlandse wetgeving. Het gaat hierbij om data van miljoenen Nederlanders en systemen van onder andere politie en justitie. Bij een overname zou DigiD onder Amerikaanse wetgeving vallen, zoals de CLOUD Act. Dat betekent dat gegevens mogelijk kunnen worden opgevraagd zonder dat Nederland daarvan op de hoogte is. Het betreft uiterst gevoelige informatie. Volgens betrokkenen zijn interne signalen hierover onvoldoende opgepakt, wat inmiddels heeft geleid tot juridische stappen en toenemende publieke aandacht.
Het kabinet beslist toch anders
Ondanks deze zorgen heeft het kabinet besloten het contract met Solvinity te verlengen. Volgens de staatssecretaris is een snelle overstap niet haalbaar. Deze beslissing wordt breed bekritiseerd. Veel experts stellen dat migratie naar een Nederlandse of Europese partij wel degelijk mogelijk is. De DigiD-case laat zien waar het schuurt: de ambitie voor digitale autonomie is er, maar in de praktijk worden andere keuzes gemaakt. Dutch Cloud Community roept het kabinet en de staatssecretaris daarom op om deze beslissing alsnog te heroverwegen en te kiezen voor Nederlandse oplossingen. Het is nog niet te laat.
